Grobla olbrzymów

Grobla olbrzymów. Na początku istnienia północnej części Oceanu Atlantyckiego młode morze, między niedawno oddzielonymi kontynentami Ameryki Północnej i Europy nadal się powiększało. Korpus Atlantyku był już na swoim obecnym miejscu. Lecz jego obrzeża nadal się kształtowały i zmieniały. Zachodnie wybrzeże Grenlandii oddzieliło się od Kanady przed około 80 milionów lat, lecz jej wybrzeże południowo wschodnie nadal mocno się trzymało północno zachodniego wybrzeża Wysp Brytyjskich. Około 20 milionów lat później wybrzeża te zaczęły się od siebie odsuwać, w wyniku czego powstały duże wulkany w miejscach znanych dziś jako wysyp Skye, Rum i Mul.  Wulkany owe musiały wyglądać imponująco w czasach największej aktywności. Pozostałością tamtego okresu jest płyta bazaltowa.

Bazalt to szczególnie gorąca lawa, która potrafi płynąć z prędkością 50 kilometrów na godzinę. Taka płynna lawa może stosunkowo łatwo rozprzestrzenić się na dużym terytorium. Z takiej też lawy utworzyła się większość utworów lawowych znajdowanych na całym tym obszarze wulkanicznym. Podobne bazalty płytowe występują także w innych rejonach np. pokrywę bazaltową (trap) wyżyny Dekan w Indiach w okresie między 60-40 milionów lat temu utworzyło  się około 700 tysięcy kilometrów sześciennych lawy. Każda gorąca ciecz kurczy się podczas ochładzania, a stopniowa lata nie jest wyjątkiem od tej reguły. Kiedy jenak ostygnie ona na tyle, aby skrystalizować, pęka, tworząc regularny wzór, zazwyczaj złożony z sześciokątów podobnych do pęknięć na dnie błotnistego stawu wysychającego podczas upalnego lata. Istotną różnicą między pęknięciami w błocie i lawie jest to, że te drugie biegną prosto w dół do dnia strumienia lawy. Wskutek tego powstaję sieć bazaltowych kolumn, oddzielonych niewiarygodnie wąskimi szczelinami. Przeciętna szerokość kolumn wynosi około 46 cm, choć znane są zarówno cieńsze jak i grubsze kolumny. Grobla Olbrzymów jest szczególnie pięknym przykładem tego unikatowego zjawiska,  rzeczywiście skrojnego na miarę olbrzymia. Bazalty filarowe występują nie tylko w Irlandii Północnej. Jedne z lepiej znanych znajdują się na Hebrydach Wewnętrznych niedaleko zachodniego wybrzeża Szkocji.

Napisz komentarz

Musisz mieć konto żeby komentować.